5 juni 2020 - 10:00 uur - 17:00 uur
-

Eva van Baarle In deze workshop bespreken we enkele  psychologische en groepsdynamische mechanismen die kunnen leiden tot normvervaging of moral disengagement. Vervolgens wordt er in kleine groepjes besproken wat deelnemers zelf gehoord, gezien of vermoed hebben van normvervaging én wat ze er wel of niet aan hebben gedaan. Op basis van ingebrachte casuïstiek onderzoeken we hoe normvervaging in de praktijk te herkennen is. Daarbij werken we onder meer met negen factoren die gebruikt kunnen worden om normvervaging te leren herkennen (Bandura). Vervolgens gaan we in op de vraag hoe je normvervaging in deze situatie(s) tegen zou kunnen gaan (zowel preventief als reactief) en bespreken we de rol van de leidinggevende.   Thema’s: normvervaging, groepsdruk, coping, rol leidinggevende, veilige omgeving, leren in organisaties.

-

Anke Oerlemans Bij het bespreken van ethische vragen in de praktijk is taal ons belangrijkste instrument. Het ontwarren van een moreel probleem doen we door de precieze vraag te identificeren, door te vragen, en tot de echte betekenis van abstracte termen door te dringen. Een van de meest krachtige taalelementen is de metafoor: een taalconstructie waarmee we iets ingewikkelds uitleggen door eigenschappen ervan te vergelijken met eigenschappen van iets anders. Een probleem is als een touw dat in de knoop zit. Je hersenen zijn een computer. Ziek zijn is een strijd.   In deze workshop bekijken we de betekenis van metaforen voor het praten over zorg aan de hand van praktische voorbeelden. We gaan aan de slag met dagboekfragmenten van en interviews met mensen met dementie. Welke metaforen herkent u? Wat zeggen die metaforen over de geleefde ervaring van mensen? Welke rol spelen metaforen binnen ethiekondersteuning? Wat zou u ermee kunnen of moeten in uw dagelijks werk?

-

Marlie van der Heijden Deze workshop geeft praktische voorbeelden van hoe je als organisatie je mantelzorgers kunt ondersteunen. Deze workshop wordt momenteel alleen nog in Zuid-Oost Brabant aan mantelzorgers aangeboden. Het doel is om mantelzorgers te helpen zich te leren ontdoen van negatieve gevoelens en mogelijk een eerste aanzet naar ondersteuning te motiveren. Laagdrempelige, direct inzetbare tips op moreel / ethisch vlak komen in de workshop aan bod. De nadruk ligt dan ook op het morele aspect waar de mantelzorger mee te maken krijgt. Gevoelens als schuldgevoel, plichtsbesef, zelfzorg, taboe, uitputting. De openlijkheid waarmee de lastige onderwerpen besproken worden is de eerste stap naar verlichting of wellicht naar het zoeken van hulp / ondersteuning in de zorgtaken (respijtzorg) en zelfzorg. Deze workshop is een ingekorte en aangepaste versie van de ‘oorspronkelijke’ versie voor mantelzorgers en bevat praktische werkvormen waarmee de bezoekers direct zelf aan de slag gaan.

-

Marleen Eijkholt Klinische Ethiek Ondersteuning (KEO) in Nederland ziet er anders uit dan in de Verenigde Staten. Consultants in de VS begeven zich, in het algemeen, midden in de kliniek, ze praten met patiënten, gaan mee met de hulpverleners op rondes in het ziekenhuis, hebben toegang tot het medisch dossier, en maken hierin aantekeningen. Voor de opzet van de organisatie van de zorg als ook het KEO model in de VS wordt verwezen naar de juridische claim cultuur in de VS, de marktwerking, en de argwaan ten opzicht van elke vorm van ‘paternalisme’. Deze eigenschappen van het zorgsysteem lijken minder bepalend in Nederland. Het doel van deze workshop is de overeenkomsten en de verschillen met de praktijk in de VS te verkennen. Na een korte introductie over het werken als consultant in de VS met speciale focus op patient participatie door Eijkholt, gaan we in subgroepen uiteen. Binnen de subgroepen vragen we (o.a. middels normatieve statements): Wat vinden we van de consultant rol en patient participatie in USA? Wat is de feitelijke situatie als het gaat om patient participatie in KEO in NL? Wat zouden we normatief wenselijk vinden als het gaat om patient en familie participatie in KEO in NL?  Wat kunnen we leren van de USA ervaringen, en wat willen we zeker niet meenemen? We besteden de laatste 10 minuten plenair aan concrete tips en mogelijke topics voor agendasetting als het gaat om patient paticipatie binnen KEO in NL.

-

Hans van Dartel Wil je ethiek een goede plaats geven in de zorgpraktijk en de zorgorganisatie, is het van belang om een reële kijk te hebben op de uitgangssituatie. Hoe kom je tot een realistisch werkprogramma? In deze workshop gaan we na in hoeverre een bedrijfskundig instrument nl. een SWOT analyse kan helpen. De workshop wordt begeleid door Hans van Dartel, ethicus en (np) verpleegkundige. 

-

Froukje Weidema Deelnemers aan deze workshop hebben de mogelijkheid hun vragen te stellen over alle ins en outs van het faciliteren van een moreel beraad. Specifieke aandacht is er voor de opzet van het moreel beraad; de zogenaamde ‘fase van de discipline’.

-

Laura Hartman, Iris Wallenburg, Eva van Baarle, Jan willem Weenink, Roland Bal en Guy Widdershoven Het inzicht groeit dat regels, protocollen of codes of conduct niet voldoende zijn om veiligheid en kwaliteit van zorg te verbeteren en integer handelen te bevorderen. Voor daadwerkelijke verandering is externe controle, of een statische regel niet voldoende; het gaat om interne motivatie en bereidheid tot leren en reflecteren. In de literatuur wordt in dit verband ook het begrip rechtvaardige cultuur (just culture) gehanteerd. Een rechtvaardige cultuur is een cultuur van vertrouwen waarin medewerkers zich vrij voelen om open te zijn over onveiligheid en feilbaarheid. Er wordt op een rechtvaardige manier omgegaan met mensen die betrokken zijn bij ongewenste uitkomsten of fouten hebben gemaakt en er wordt een balans gevonden tussen het afleggen van verantwoording over een gemaakte fout en het leren en verbeteren naar aanleiding van die fout. In deze workshop zal het begrip ‘just culture’ nader worden toegelicht aan de hand van een lopend onderzoek. Op basis van de bevindingen van dit onderzoek zullen we een aantal thema’s in kleine groepjes verdiepen. Tenslotte bespreken we op welke manier ethiekondersteuning een bijdrage kan leveren aan een ‘just culture’.    

-

Gert Binnendijk, Janine de Snoo

Professionele zorgverleners kunnen niet zonder mantelzorgers. Vanuit de vertrouwde thuissituatie bieden zij cliënten van zorgorganisaties geborgenheid, een vertrouwde sociale setting en praktische ondersteuning. De ene keer tot vreugde, de andere keer tot last, zowel van zorgmedewerkers alsook van en voor de mantelzorgers zelf. Hoe ga je daar zo goed mogelijk mee om? Wat zijn de mogelijkheden en wat zijn de grenzen? Over de periode 2014-2017 is een onderzoek gedaan naar 59 bijeenkomsten moreel beraad in Topaz. Van die 59 bijeenkomsten hadden er minstens 14 expliciet te maken met de relatie tot mantelzorgers. Bij 2 bijeenkomsten deden bovendien cliëntvertegenwoordigers mee met het moreel beraad. In deze workshop zal aan de hand van het onderzoek eerst iets verteld worden over de opzet, uitvoering en implementatie van moreel beraad in Topaz. Dat zal, met het oog op het thema van het congres, worden toegespitst op de gesignaleerde interactie tussen zorgpersoneel en mantelzorgers. In het tweede gedeelte van de workshop gaan we met elkaar in gesprek over de grenzen en mogelijkheden in de interactie tussen professionals en mantelzorgers, zowel inhoudelijk alsook praktisch. Daarnaast is er gelegenheid in bredere zin ideeën uit te wisselen over moreel beraad en andere vormen van ethiekondersteuning.  

 

-

Maaike Haan, Jelle van Gurp

Aan het eind van het leven, als iemand ernstig ziek is en zal komen te overlijden, kan een naaste een groot beroep ervaren om mantelzorg te geven en vol te houden – “dit is het laatste wat ik voor hem kan doen.” Wat is de rol van normativiteit in zulke mantelzorg? In deze workshop delen we kort onze inzichten daarover, op basis van uitvoerig interviewonderzoek met naasten van ernstig zieke mensen in de laatste fase van hun leven. We gaan aan de slag met fragmenten uit een graphic novel (beeldverhaal) gebaseerd op dit interviewonderzoek. Daarin volgen we Geert die zorgt voor zijn vrouw met kanker, en Eva die zorgt voor haar vader met COPD. In de workshop leggen we deelnemers elementen voor uit onze training (in ontwikkeling) voor vrijwilligers, en zijn daarbij vooral nieuwsgierig hoe dit type beeldmateriaal bij kan dragen aan morele counseling van mantelzorgers.
-

Anke Oerlemans Bij het bespreken van ethische vragen in de praktijk is taal ons belangrijkste instrument. Het ontwarren van een moreel probleem doen we door de precieze vraag te identificeren, door te vragen, en tot de echte betekenis van abstracte termen door te dringen. Een van de meest krachtige taalelementen is de metafoor: een taalconstructie waarmee we iets ingewikkelds uitleggen door eigenschappen ervan te vergelijken met eigenschappen van iets anders. Een probleem is als een touw dat in de knoop zit. Je hersenen zijn een computer. Ziek zijn is een strijd.  In deze workshop bekijken we de betekenis van metaforen voor het praten over zorg aan de hand van praktische voorbeelden. We gaan aan de slag met dagboekfragmenten van en interviews met mensen met dementie. Welke metaforen herkent u? Wat zeggen die metaforen over de geleefde ervaring van mensen? Welke rol spelen metaforen binnen ethiekondersteuning? Wat zou u ermee kunnen of moeten in uw dagelijks werk?

-
Marlie van der Heijden in samenwerking met Cordaan
Door de rol van mantelzorger kan de ouder-kind relatie drastisch veranderen. Deze workshop geeft een voorbeeld van hoe je als organisatie mantelzorgers kunt ondersteunen in deze verandering. Deze workshop wordt momenteel alleen nog in Zuid-Oost Brabant aan mantelzorgers aangeboden. Doel is om het (zelf-)beeld van de mantelzorger en diens onderlinge relaties in het gezin te verbeteren. De nadruk ligt op het openlijk bespreken van de interne moeilijkheden die je kunt tegenkomen als jouw relatie met je ouder of kind verandert ten gevolge van je rol als mantelzorger: hoe ga je dit (interne) gesprek aan? Hoe activeer je de mantelzorger om consequenties te verbinden aan de inzichten die hij / zij opdoet? De mantelzorger zelf als ook zijn gezin hebben baat bij een open dialoog over het omgaan met de verander(en)de thuissituatie en onderlinge verhoudingen. “Mantelzorg: ouder-kind relatie” laat zien hoe je dit thema open en toegankelijk kunt benaderen, met gebruikmaking van ethische concepten als betekenis en zelfbeeld afgewisseld met een (fysieke) onconventionele werkvorm. Deze workshop is een ingekorte en aangepaste versie van de ‘oorspronkelijke’ versie voor mantelzorgers en bevat praktische werkvormen waarmee de bezoekers direct zelf aan de slag gaan.
-

Astrid Vellinga, Jeichien Wolma In moreel beraad wordt getracht om gezamenlijk te reflecteren op een moreel dilemma. Een van de wezenlijke onderdelen van een beraad is het beschouwen van waarden vanuit de verschillende perspectieven. Het is daarom van belang om zoveel mogelijk te streven naar een multidisciplinair beraad, waarbij in de praktijk ook steeds meer de vraag wordt gesteld of de familie uitgenodigd moet worden als deelnemer(s) in een moreel beraad. Het is vanuit onderzoek niet duidelijk welke aanvullende waarde dit heeft en op welke wijze een dergelijk beraad het beste begeleid kan worden. Na een korte praktijkschets zullen we met de deelnemers ervaringen uitwisselen omtrent deelname van familie aan een moreel beraad. Doel van het uitwisselen van deze ervaringen is om de toegevoegde waarde te onderzoeken vanuit het perspectief van moreel beraad gespreksleiders, te analyseren welke thema’s extra aandacht behoeven, om uiteindelijk tot een (voorlopige) handreiking voor het betrekken van familie bij moreel beraad te komen. Deze handreiking kan moreel beraad gespreksleiders in de toekomst ondersteunen in het leiden van een moreel beraad waarin familie participeert.

-

Hans van Dartel In deze workshop gaan we met een kleine groep deelnemers op zoek naar werkbare, laagdrempelige werkvormen voor een mini/micro moreel beraad. Voorwaarde voor deelname is reële praktijkervaring en kennis van methoden voor moreel beraad. De workshop wordt begeleid door Hans van Dartel, ethicus en (np) verpleegkundige.

-

Antoinette Bolscher

Complexiteit van samenwerking tussen professionals en mantelzorgers; verschillende relaties die hierin spelen; rol en betrokkenheid van alle niveaus van een zorgorganisatie. –       Complexiteit wordt vaak niet onderkend, we modderen vaak maar door terwijl we beter zouden kunnen. –       Bespreking moreel ecologisch perspectief (ontwikkeld in promotie-onderzoek naar samenwerking tussen zorgmedewerkers en mantelzorgers), als analysetool voor samenwerking en inspiratiebron voor goed samenwerken. Dit perspectief is gebaseerd op o.a. zorgethiek en normatieve professionalisering. –       Wat staat op het spel in die samenwerking en voor wie? –       Hoe samenwerken aan wat moreel op het spel staat? –       Wat hebben we daarvoor nodig van elkaar, wat vraagt dat? –       Dynamiek van samenwerken: versoepelen, verstroeven van samenwerking: je kunt werken aan versoepeling van samenwerking, het doet ertoe wat ieder doet. –       Bespreken mogelijke rol van ethiekondersteuner hierbij. Vorm –       Interactieve bespreking aan de hand van tekening: samenwerking als spannend samenspel (trapeze-act)